0
Żywienie stanowi najważniejszy obszar w produkcji trzody chlewnej i generuje najwyższy udział w strukturze kosztów, odpowiadając za 70–75% całkowitych kosztów produkcji. Wyraźnym przykładem jest Ameryka Łacińska, gdzie większość krajów – z wyjątkiem Brazylii i Argentyny – jest importerami kukurydzy i śruty sojowej, czyli podstawowych komponentów paszowych stanowiących zazwyczaj około 80% typowej mieszanki w regionie. Sytuacja ta podnosi koszt dawek pokarmowych i sprawia, że interwencje w obszarze żywienia są najistotniejszą strategią skutecznego ograniczania kosztów produkcji.
Strategia żywieniowa a wartość przyrostu masy ciała
Zrozumienie zależności pomiędzy żywieniem, wynikami produkcyjnymi a rentownością jest kluczowe i pozwala żywieniowcom opracować skuteczną strategię żywieniową. W fazie wzrostu i tuczu, które generują największe koszty paszy w gospodarstwie, niezbędne jest precyzyjne określenie koncentracji składników pokarmowych w dawkach – przede wszystkim energii, aminokwasów oraz fosforu – w zależności od docelowego wskaźnika odpowiedzi: wykorzystania paszy (FCR), przyrostu dziennego, kosztu wyprodukowania kilograma masy ciała lub marży brutto na kosztach paszy.
Ponieważ nie zawsze występuje bezpośrednia i proporcjonalna zależność pomiędzy wskaźnikami produkcyjnymi (FCR, przyrost masy ciała) a rentownością, zaleca się projektowanie strategii żywieniowej w celu maksymalizacji efektywności wykorzystania paszy lub minimalizacji strat produkcyjnych, w zależności od sytuacji rynkowej.
Skuteczna strategia żywieniowa powinna opierać się na identyfikacji momentu rynkowego, z uwzględnieniem kosztu produkcji i ceny sprzedaży żywca. Im większa dodatnia różnica pomiędzy tymi wartościami, tym wyższa wartość przyrostu dziennego, a zatem strategia powinna koncentrować się na przyspieszeniu wzrostu w celu osiągnięcia możliwie najwyższej masy ciała w najkrótszym czasie dopuszczalnym przez warunki infrastrukturalne.
Natomiast gdy koszt produkcji przewyższa cenę sprzedaży, wartość przyrostu dziennego staje się ujemna, dlatego wskazane jest wdrażanie strategii spowalniających tempo wzrostu lub nawet przyspieszenie sprzedaży przy niższej masie ciała.
Aspekt ten zależy również od tego, czy system produkcyjny funkcjonuje w modelu „stałego czasu” czy „stałej masy ciała”. W pierwszym przypadku – częstszym w Ameryce Łacińskiej – głównym czynnikiem ograniczającym jest dostępna powierzchnia, dlatego korzystna koniunktura rynkowa uzasadnia przyspieszenie wzrostu. W systemach „stałej masy ciała” szybszy wzrost przynosi jedynie dodatkową korzyść w postaci wydłużonego okresu sanitarnego (przerwy między obsadami), co nie zawsze przekłada się na istotną przewagę ekonomiczną.
Kluczowe elementy skutecznej strategii żywieniowej
1. Precyzja parametrów surowców
Ponieważ żywieniowcy korzystają z oprogramowania do formulacji dawek przy minimalnym koszcie, kluczowe jest ograniczenie rozbieżności pomiędzy rzeczywistym składem surowców a wartościami wprowadzonymi do programu. Narzędzia takie jak analiza chemiczna metodą mokrą, spektroskopia w bliskiej podczerwieni (NIRS) czy wysokosprawna chromatografia cieczowa (HPLC) umożliwiają precyzyjną ocenę składu surowców. Niedoszacowanie parametrów podnosi koszt dawki, natomiast przeszacowanie może negatywnie wpływać na wyniki produkcyjne. Przykładowo, w próbach kukurydzy i śruty sojowej z tego samego źródła obserwuje się istotne różnice w zawartości lizyny.
2. Formulacja w oparciu o model energii netto
Model formulacji oparty na energii netto (NE) pozwala na dokładniejsze oszacowanie zapotrzebowania energetycznego świń, ponieważ uwzględnia straty ciepła powstające podczas trawienia i metabolizmu. Surowce o wysokiej zawartości włókna i białka generują większe straty energii w postaci ciepła, dlatego formulacja w oparciu o NE zwiększa precyzję i może przyczyniać się do obniżenia kosztów paszy.
3. Modele zarządzania żywieniem w przedsiębiorstwach
W Ameryce Łacińskiej, podobnie jak w innych regionach świata, funkcjonują różne modele zarządzania żywieniem, zależne od struktury rynku. Część producentów kupuje mieszanki pełnoporcjowe, inni produkują paszę we własnym zakresie, a jeszcze inni działają w modelu usługowego wytwarzania pasz (toll manufacturing). W każdym z tych przypadków istnieje możliwość optymalizacji kosztów dawek, jeśli odpowiednio zarządza się modelem żywieniowym.
Dla producentów kupujących paszę gotową jedną z opcji jest analiza opłacalności przejścia na model usługowy lub produkcję własną, w zależności od skali produkcji, dostępu do surowców w konkurencyjnych cenach oraz dostępności profesjonalnego doradztwa żywieniowego.
- W modelu zamkniętym producent kupuje premiks lub bazę (basemix), zawierające składniki o niskim poziomie włączenia (witaminy, minerały, enzymy, dodatki, leki, aminokwasy itd.). Model ten jest prostszy i bezpieczniejszy operacyjnie, ale zwykle podnosi koszt dawki.
- W modelu otwartym producent kupuje jedynie premiks witaminowo-mineralny, a składniki o niskim poziomie włączenia zarządza samodzielnie. Wymaga to większych kompetencji operacyjnych, ale daje większą kontrolę i potencjalne oszczędności.
4. Dostępność surowców alternatywnych
Kukurydza i soja stanowią podstawę żywienia świń, jednak nadmierne uzależnienie od tych surowców zwiększa ryzyko kosztowe. Poszukiwanie alternatyw, takich jak sorgo, maniok, DDGS, produkty uboczne pszenicy, mąka ryżowa, mączka z wyrobów cukierniczych, przeterminowane przekąski, makarony czy produkty uboczne z przetwórstwa awokado, może generować istotne oszczędności. Ograniczenia ich wykorzystania wynikają z niestabilności składu, sezonowości oraz zmienności zawartości energii i aminokwasów.
5. Zastosowanie enzymów egzogennych
Wiele surowców zawiera frakcje trudno dostępne dla zwierząt, jednak zastosowanie enzymów egzogennych (fitazy, karbohydrazy, proteazy) umożliwia uwalnianie energii, fosforu i aminokwasów. Przy formulacji z wykorzystaniem odpowiednich macierzy wartości pokarmowej enzymy te mogą obniżać koszt dawki bez pogorszenia wyników produkcyjnych.
6. Zarządzanie zakupami
Strategia zaopatrzeniowa ma kluczowe znaczenie dla kontroli kosztów paszy. Zalecane działania obejmują:
- Planowanie zakupów z wykorzystaniem okresów niższych cen.
- Magazynowanie surowców o długim okresie trwałości.
- Organizowanie przetargów.
- Dywersyfikację dostawców.
- Tworzenie grup zakupowych lub spółdzielni w celu zwiększenia wolumenu i poprawy pozycji negocjacyjnej.
Podsumowując, ograniczanie kosztów w formulacji mieszanek paszowych dla świń nie wynika z pojedynczego działania, lecz z strategicznej integracji wielu elementów: precyzyjnej formulacji, odpowiedniego doboru surowców, wykorzystania technologii (enzymy, model energii netto) oraz efektywnego zarządzania zakupami. Dostosowanie tych narzędzi do warunków produkcyjnych i sytuacji rynkowej pozwala nie tylko obniżyć koszty żywienia, ale również zoptymalizować rentowność całego systemu produkcji.